1.จอก เป็นพืชชนิดหนึ่ง ลอยอยู่บนผิวน้ำ ไม่มีลำต้น มีแต่รากเป็นกลุ่มใหญ่ ใบเป็นแผ่นสีเขียวสดซ้อนๆ กันเป็นกลุ่ม ยาวประมาณ 5-10 เซนติเมตร (แหล่งกำเนิด มีแพร่กระจายทั่วไปในเขตร้อน)
2.แหน เป็นพืชน้ำอีกชนิดหนึ่ง ที่มีขนาดเล็ก เล็กกว่าจอกมาก มีใบ 2 ใบ เป็นรูปไข่เล็กๆ ค่อนข้างหนา ยาวประมาณ 3 มิลลิเมตร ด้านบนสีเขียว ด้านล่างสีม่วง ชอบลอยอยู่ในน้ำนิ่งๆ จอกแหนก็เรียก (ความหมายนี้ได้จากหนังสือพจนานุกรมฯ แต่ในหนังสือสวนไม้น้ำ ไม่ปรากฏ)
3.สาหร่าย เป็นพืชน้ำอีกชนิดหนึ่ง แต่จะลอยปริ่มน้ำ รูปทรงคล้ายแปรงล้างขวด ก้านและขน เป็นสีเขียว (สาหร่ายบัว แหล่งกำเนิด ประเทศอเมริกากลาง อเมริกาใต้)
4.ใบพาย เป็นพืชน้ำอีกชนิดหนึ่ง ใบและก้าน เป็นสีเขียวอมแดง ใบลักษณะยาว คล้ายใบพายเรือ หรือไม้ป้ายปูนกินกับหมากพลู (แหล่งกำเนิด ประเทศไทย-ศรีลังกา)
ไม้น้ำมีทั้งน่ารักและน่ารังเกียจ
จอกเป็นพืชน้ำที่แพร่พันธุ์ง่าย จึงทำให้ร่องสวนแออัดไปด้วยจอก และยากแก่การที่จะเปิดทางน้ำเพื่อตักมารดต้นไม้ ซึ่งผิดกับแหน ซึ่งเป็นพืชน้ำใบเล็ก แล้วเปิดช่องตักมารดต้นไม้ได้ง่ายกว่า นอกจากนั้นแหนในร่องสวน ชาวสวนที่เลี้ยงเป็ด ยังสามารถที่จะนำแหนมาผสมกับอาหารชนิดอื่นให้เป็ดได้กินด้วย
เมื่อพูดถึงแหน ก็ต้องขอโทษและขออภัยที่คุณผู้หญิงอ่านถึงตรงนี้ คือมีแพทย์สูตินารีได้ยกตัวอย่างนำเรื่องแหนมาเปรียบเทียบกับอวัยวะเพศ ว่า “ถ้านำก้อนดินโยนลงไปบนแหนที่อยู่ในน้ำ จะทำให้แหนได้รับแรงกระทบขยายตัวออกไปเป็นวงกว้าง จะมากหรือน้อยอยู่ที่แรงก้อนดิน เมื่อแรงกระเพื่อมอ่อนตัวและสิ้นลง แหนที่ขยายออกไปจะค่อยๆ กลับตัวมาอยู่ตามเดิมในสภาพปกติ”
สถานที่ดำน้ำเป็นแหล่งรวมของไม้น้ำตามธรรมชาติ
ทำไมชาวต่างประเทศจึงนิยมดำน้ำ ถ้าพูดกันแบบกำปั้นทุบดินก็ต้องตอบว่า การดำน้ำเป็นกีฬาชนิดหนึ่ง ความจริงแล้ว การดำน้ำนอกจากจะเป็นการกีฬาแล้ว นอกเหนือจากนั้น คือผลพลอยได้ จะว่าไปแล้ว มันมากกว่าการกีฬา ความงามตามธรรมชาติของท้องทะเลในบางมุม ในบางส่วนหรืออาจจะพูดได้ว่า เฉพาะแห่ง เฉพาะที่เท่านั้นถึงจะมีความงาม แล้วที่นั่นแหละ คือ สถานที่ท่องเที่ยวสำหรับนักดำน้ำ และเป็นสถานที่จะสร้างรายได้เป็นกอบเป็นกำ เชียวละ
แต่ก่อนแต่ไร ด้วยความไม่รู้เท่าทัน กลับกลายเป็นผู้ท่องเที่ยวที่ (ช่วย) ทำลายธรรมชาติ เมื่อรถวิ่งเลียบฝั่งทะเล พอถึงชุมชนมักจะมีสิ่งของทะเล รวมทั้งของที่ระลึกประจำถิ่น ออกมาตั้งโต๊ะวางขาย แน่นอนเปลือกหอยนานาชนิด รูปทรงหินทะเลขนาดต่างๆ หรือแม้ว่าจะเป็นปะการัง ผู้เขียนก็อดไม่ได้ ที่จะซื้อปะการังรูปทรงต้นไม้ เพื่อนำมาประกอบกับแบบบ้านจำลอง ที่ทำด้วยปูนปลาสเตอร์ หรือไม่ก็กระดาษแข็ง ซึ่งมันเข้ากับรูปทรงได้อย่างดี
นั่น หารู้ไม่ว่า การอุดหนุนชาวบ้านซื้อปะการัง เป็นการช่วยชาวบ้านหรือชาวประมงไปทำลายสวนปะการังใต้ท้องทะเล ซึ่งตรงข้ามกับปัจจุบัน ทางราชการกับชุมชนได้พร้อมใจกัน สร้างปะการังเทียมให้สิ่งที่มีชีวิตในท้องทะเลได้อยู่อาศัย และเจริญสืบพันธุ์กันต่อไป ก็หวังว่าท่านผู้อ่านคงจะเอาใจช่วยการเสริมสร้างปะการังเทียม มากกว่าการทำลาย อย่างน้อยไม่อุดหนุนผู้จำหน่ายของทะเลที่ได้มาจากการทำลายธรรมชาติ
ความสุขและความงามที่ได้จากการสร้างสวนไม้น้ำ
ความจริงเมื่อมีเวลาว่าง กำไรชีวิตของคนเรา ส่วนหนึ่งได้จากงานอดิเรกไม่ว่าจะเป็นงานหนัก หรืองานเบา งานที่ใจรัก ล้วนแล้วแต่เป็นงานที่ให้ความสุข ความเพลิดเพลินด้วยกันทั้งสิ้น (แต่มีข้อยกเว้น อยู่เพียงงานเดียว ที่ผู้เขียนไม่สนับสนุน คืองานอดิเรกการสะสมกิ๊ก)
การสร้างสวนไม้น้ำ จะว่าง่ายก็ไม่ง่ายเสียทีเดียว ครั้นจะว่ายาก ก็ไม่ยากเสียจนคนเราทำไม่ได้ มันมีข้อแม้อยู่นิดหนึ่ง ซึ่งจะเป็นเชิงวิชาการนิดๆ ที่จะต้องมีความรู้หรือจะต้องศึกษาอุปกรณ์และสิ่งของที่จะนำมาประกอบกันเป็นสวนไม้น้ำนั่นนะ ควรมีอะไร วิธีใช้ ใช้อย่างไร
พอพูดมาถึงตรงนี้ ท่านผู้อ่านคงจะมีคำถามหรือมีคำตอบแล้วก็ได้ว่า การที่จะจัดสวนไม้น้ำ ก็เพื่อจัด “ตู้สวนไม้น้ำให้ปลา” นะสิ ดังที่ได้กล่าวมาตั้งแต่ต้น ถ้ามีอุปกรณ์สิ่งของพร้อม เชื่อแน่เหลือเกินว่า การจัดตู้ปลาหรือสวนไม้น้ำ จะให้แล้วเสร็จในเร็ววัน เร็วคืน ในบางรายที่เริ่มแล้วยังไม่เสร็จในเวลาอันควร ขนาดอดหลับอดนอนหรือแม้กระทั่งอดอาหาร ขอให้งานเสร็จก็มี นะจ๊ะ
ตู้ปลาเสริมสิริมงคลโชคลาภ
อย่าคิดแต่เพียงว่า ตู้ปลามีไว้เพื่อความสวยงามเท่านั้น คนจีนตั้งแต่โบราณกาลนับถือน้ำเพื่อดับร้อนแล้ว ถ้าตั้งให้ถูกทิศทาง ยังเป็นการเสริมความเป็นสิริมงคลแก่ผู้อยู่อาศัยอีกด้วย ท่านผู้อ่านที่ไปทานอาหารนอกบ้าน เคยสังเกตไหมว่า ร้านอาหารที่มีลูกค้าไปอุดหนุนแบบอุ่นหนาฝาคั่งนะ มักมีตู้ปลา (ที่มีการจัดสวนไม้น้ำอย่างดีมีประสบการณ์) ขนาดใหญ่แล้วอย่าคิดนะว่าไม่แพง ราคาเป็นหมื่นเหรียญ เมื่อลงทุนไปขนาดนี้ ผลลัพธ์ที่กลับคืนมามากกว่านั้น และมากทุกวันทุกคืน เสมอต้นเสมอปลายเชียวละ
ไหนๆ ก็พูดมาถึงตรงนี้ กิจการใดที่มีธุรกรรมด้วยฟืนไฟความร้อน ก็ควรมีความเย็นเป็นเครื่องประดับ ทิศทางไหนที่ลูกค้าจะเข้ามาแล้วได้ความสุขสบาย ดับปัญหาที่ติดตัวมาได้บรรเทาลง และอีกนานัปการ ตู้ปลายังช่วยเสริมสิริมงคลแก่เจ้าของตู้ปลาอีกด้วย ขอแต่ว่า “อย่าปล่อยให้ปลาหิวโหย” นะเจ้าคะ
การจัดตู้ปลา จัดไม้น้ำ จึงจำเป็นต้องมีเทคนิคการออกแบบการจัด การเลือกอุปกรณ์ สิ่งของ ซึ่งเป็นเรื่องสำคัญเหมือนกัน เช่น ไม้น้ำ ชนิดที่มีชื่อเป็นสิริมงคล กรวด หิน มีสีที่เป็นมงคลและมีอิทธิพลที่ดีกับเจ้าของตู้ เป็นต้น นอกจากนั้น ยังเกี่ยวข้อง
ใครจะรู้ว่า การสร้างตู้ปลา สร้างไม้น้ำให้ปลาอาศัย สร้างสิ่งที่เป็นมงคลให้เกิดขึ้นกับครอบครัว และในเมื่อใครคนใดคนหนึ่งจะเนรมิตขึ้นมาได้ แต่ด้วยสมาชิกในครอบครัว ยื่นมือเข้ามาเกี่ยวข้องหลายคน หลายมือ ช่วยกันหยิบจับ กับประกอบและตกแต่ง ลงทุนลงแรง ผลอันแสดงความสามัคคี ก็บังเกิดเป็นประจักษ์พยาน งานตู้ปลาก็เกิดขึ้นดั่งประสงค์ จ๊ะ
ธรรมชาติช่วยบอกให้ สวยงาม
มนุษย์ใคร่เลียนตาม มาดแม้น
ตู้ปลาเสริมใส่ไม้น้ำ แลระดับ
มือร่วมมือแน่นแฟ้น เฟื่องฟุ้งผดุงโดย
(พรโสภา ร้อยกรอง)